روز جهانی سمن‌ها

روز جهانی سازمان‌های مردم‌نهاد که هر ساله در 27 فوریه برگزار می‌شود، در 17 آوریل 2010 توسط 12 کشور، در هشتمین اجلاس سران کشورهای دریای بالتیک در ویلنیوس لیتوانی و به صورت جهانی، با اعلام هلن کلارک، مدیر وقت «برنامه‌ توسعه»ی‌ سازمان ملل متحد و نخست‌وزیر سابق نیوزیلند، در 28 فوریه 2014 در هلسینکی فنلاند به رسمیت شناخته شد. هر ساله با اندکی تفاوت در روز برگزاری، نقش سمن‌ها در توسعه جهانی ملل گوناگون یادآوری و وضعیت آن‌ها در یک سال گذشته به صورت کلی بررسی می‌شود.

Image for post
Image for post

سمن چیست؟

سازمان مردم‌نهاد یا به صورت مخفف «سمن» (به انگلیسی: NGO)، یک گروه غیرانتفاعی است که مستقل از هر دولتی فعالیت می‌کند. سازمان‌های غیردولتی (که عمدتاً در میان مردم، جوامع و انجمن‌های مدنی شناخته می‌شوند)، در سه سطح جامعه، ملی و بین‌المللی توسعه یافته‌اند تا در خدمت یک هدف اجتماعی یا سیاسی خاص، مانند اهداف بشردوستانه باشند.

از دید اصطلاحی، سمن، سازمانی غیرانتفاعی و خصوصی است که خارج از کنترل دولت فعالیت می‌کنند. برخی از سمن‌ها برای تأمین نیروی انسانی به داوطلبان تکیه می‌کنند، در حالی که دیگران از نیروی انسانی دستمزدی بهره می‌برند.

دسته‌بندی کلی سمن‌ها

دو گروه کلی از NGO ها وجود دارد:

  • سمن‌های عملیاتی، که بر طراحی و اجرای پروژه های توسعه و آبادانی تمرکز دارند؛
  • سمن‌های حامی، که از یک هدف خاص دفاع می کنند یا آن را ترویج می‌دهند و می‌خواهند سیاست‌های عمومی را در رایتای آن هدف تحت تأثیر قرار دهند.

ممکن است برخی سمن‌ها به طور همزمان در هر دو دسته قرار بگیرند. از نمونه‌های این سمن‌ها می‌توان به آنان که از حقوق بشر، بهبود بهداشت و سلامت عمومی یا افزایش مشارکت سیاسی را دفاع می‌کنند، اشاره نمود.

پیدایش سمن‌ها

اگرچه انجمن‌های داوطلبانه‌ی شهروندی در سراسر تاریخ وجود داشته‌اند، سمن‌های امروزی در دو قرن اخیر توسعه یافته‌اند. یکی از اولین سازمان‌های این چنینی، صلیب سرخ جهانی است که در سال ۱۸۶۳ تأسیس شد. عبارت NGO، برای اولین بار در سال ۱۹۴۵ که محتوای مربوط به آن در ماده ۷۱ از فصل ۱۰ منشور سازمان ملل متحد آمده است، رسماً به کار رفت.

سمن‌ها در ایران

در ایران سازمان‌های مردم‌نهاد، اساساً با تأکید بر  این ۳ اصل اجازه فعالیت دارند:

  • داوطلبانه بودن؛
  • غیرانتفاعی بودن؛
  • غیرسیاسی بودن.

هم‌چنین بودجه این سازمان‌ها باید از راه‌های زیر تأمین گردد:

  • کمک و هدایای مردمی؛
  • وقف و حبس اموال؛
  • کمک‌های مالی از دیگر سازمان‌های دولتی یا غیردولتی؛
  • کمک‌های مالی از سازمانهای بین‌المللی مطابق با قوانین و مقررات داخلی؛
  • وجوه حاصل از فعالیت‌ها و پروژه‌های سازمان مشروط به آن که در چارچوب اهداف، اساسنامه و آیین‌نامه‌ی سازمان باشد؛
  • حق عضویت پرداختی توسط اعضاء به سازمان.

تعریف قانونی سمن در ایران

مطابق با مصوبه‌ی شماره۲۷۸۶۲/ت۳۱۲۸۱هـ ۸/۵/۸۴ هیئت وزیران، ضمن ابلاغ «آیین‌نامه‌ی اجرایی تأسیس و فعالیت سازمان‌های غیردولتی»، در تعریف سمن آمده است:

«سازمان غیردولتی به تشکل‌هایی اطلاق می‌شود که توسط گروهی از اشخاص حقیقی یا حقوقی غیردولتی به صورت داوطلبانه با رعایت مقررات مربوط تأسیس شده و دارای اهداف غیرانتفاعی و غیرسیاسی می‌باشد. موضوع فعالیت سازمان مشتمل بریکی از موارد علمی، فرهنگی، اجتماعی، ورزشی، هنری، نیکوکاری و امورخیریه، بشردوستانه، امور زنان، آسیب دیدگان اجتماعی، حمایتی، بهداشت و درمان، توانبخشی، محیط زیست، عمران و آبادانی و نظایر آن، یا مجموعه‌ای ازآنها می‌باشد.»