یاد خدا

       یکی از راه­ های ذکر خدا، دعاست. دعا، یاد دوست کردن، نام او به زبان آوردن و در خلوت با سخن گفتن است. بی­ شک این امر مهم، آدابی دارد که باید رعایت گردد:

      الف ـ آهسته خواندن: «ذِکْرُ رَحْمتِ رَبِّکَ عَبْدَهُ زَکَرِیّآ إِذْ نَادَی رَبَّهُ نِدَآءً خَفِیّا؛ این یادی است از رحمت پروردگار تو نسبت به بنده ­اش زکریا، هنگامی که پروردگارش را به صورت آرام و آهسته خواند.»(مریم، آیه2)

      ب ـ با تضرع و مخفیانه خواندن: «ادْعُوا رَبَّكُمْ تَضَرُّعًا وَ خُفْيَةً إِنَّهُ لايُحِبُّ الْمُعْتَدِينَ؛ پروردگار خود را به زارى و نهانى بخوانيد كه او از حدگذرندگان را دوست نمى­ دارد.»(اعراف، آیه۵۵)

      ذكر به دو نوع زباني و قلبي تقسیم می ­گردد. ذكر زباني پايين­ ترين درجه ذکر است. البته ذكر زباني هم بسيار فضيلت دارد. مردان الهي ـ به تعبير قرآن اولوا الالباب ـ همیشه، در حال ذكر هستند و هيچ­گاه قلبشان از ذكر پروردگار غافل نيست. «اَلّذِین یَذکرُونَ اللهَ قِیَاماً وَ قُعُوداً وَ عَلی جُنُوبِهِم وَ یَتَفَکَّرُونَ فِی خَلقِ السَّمواتِ وَ اَلارضِ رَبَّنا مَاخَلَقتَ هذا بَاطِلاً سُبحَانَکَ فَقِنَا عَذَابَ النَّارِ؛ همان­ها که خدا را در همه احوال، ایستاده و نشسته  و به پهلو آرمیده یاد می­ کنند و در آفرینش آسمان ­ها و زمین می ­اندیشند که: پروردگارا! اینها را بیهوده نیافریده ­ای؛ منزّهی تو! پس ما را از عذاب آتش دوزخ در امان دار.»(آل عمران، آیه191) 

       ولی ذكر زباني به تنهايي كافي نيست و به ميزان ذكر قلبي دوام و استمرار ندارد؛ ذكر قلبي ‌ـ در صورت سلامت قلب ـ می تواند هميشه و در همه حالات استمرار يابد. ذکر قلبی با هيچ يك از شئونات زندگي انسان و كارهاي عادي او منافات ندارد.