مستی در عرفان

من مست و تو دیوانه ما را که برد خانه             صد بار تو را گفتم کم خور دو سه پیمانه

                                                                                         مولوی

آنچه او ریخت به پیمانه ما نوشیدیم               اگر از خمر بهشت است و گر از باده مست

                                                                                                                        حافظ

         در شعر عرفانی «باده» به معنی شرابی که از انگور گرفته می‌شود نیست؛ بلکه اکسیری است که مس وجود انسان زمینی را به طلای انسان آسمانی تبدیل می‌کند. شراب طهوری است که طینت آدمی بدان مخمر شده است. مستی، نوعی تقرب است که در آن، حقایق عالم غیب، برای عارف مکشوف ومشهود می‌گردد و او در این حال غیرخدا را نمی‌بیند.

Image for post
Image for post

         اگر چه نتیجه و اثر نوشیدن باده عرفانی هم، مستی و بی‌خودی است و لیكن مستی آن با مستی باده انگور فرق می­ کند؛ همان‌گونه كه ساقی آن با ساقی این فرق می­ کند. ساقی بادة حقیقی، ذات اقدس حق تعالی است و شراب هم از عالم دیگری است. این همان شراب پاكیزه است كه جلوه‌ای از آن در بهشت، نوشیدنی سعادتمندان خواهد شد: «مَثَلُ الْجَنَّةِ الَّتِي وُعِدَ الْمُتَّقُونَ فِيهَا أَنْهَارٌ مِنْ مَاءٍ غَيْرِ آسِنٍ وَ أَنْهَارٌ مِنْ لَبَنٍ لَمْ يَتَغَيَّرْ طَعْمُهُ وَ أَنْهَارٌ مِنْ خَمْرٍ لَذَّةٍ لِلشَّارِبِينَ وَ أَنْهَارٌ مِنْ عَسَلٍ مُصَفًّى وَ لَهُمْ فِيهَا مِنْ كُلِّ الثَّمَرَاتِ وَ مَغْفِرَةٌ مِنْ رَبِّهِمْ...؛ مثل بهشتی که به پرهیزگاران وعده داده شده است در آن نهرهایی است از جنس آبی که بدبو شدنی نیست و نهرهایی از شیر که طعمش تغییر نمی­ کند و نهرهایی از شراب که برای نوشندگان مایۀ لذت است و نهرهایی از عسل خالص و در آن از هرگونه میوه ­ای برای آنان مهیاست...» (محمد(ص)، آیه 15)