فتنه

 گداختن و در آتش انداختن سیم و زر جهت امتحان، آزمودن، آزمایش، ناسپاسی، رسوایی، آشوب:

خرد سرگشته بر روی چو ماهش                دل و جان فتنه بر زلف سیاهش

                                                                                 نظامی

فتنه را بر سر گرفتم چون سر کار از تو داشت            عقل را سر برگرفتم چون به فرمانت نبود

                                                                                                                            خاقانی

اگر روم ز پی ­اش فتنه‌ها برانگیزد            ور از طلب بنشینم به کینه برخیزد

                                                                            حافظ

      از منظر قرآن کریم فتنه یعنی آزمایش که چندین بار به آن اشاره شده است از جمله: «کُلُّ نَفْسٍ ذائِقَةُ الْمَوْتِ وَ نَبْلُوکُمْ بِالشَّرِّ وَ الْخَيْرِ فِتْنَةً وَ إِلَيْنا تُرْجَعُونَ؛ هر انسانى مرگ را خواهد چشید و ما شما را در مدت عمرتان، چنان که باید، به بد و نیک مى ­آزماییم و سرانجام به سوى ما بازگردانده مى شوید.»(انبیاء، آیه35) خیر و شر بودن موضوع امتحان مهم نیست‏ مهم عکس‏ العملی است که انسان از خود نشان می­ دهد.

      از دیگر آیات می ­توان به: «وَ قَاتِلُوهُمْ حَتَّى لاتَكُونَ فِتْنَةٌ وَ يَكُونَ الدِّينُ كُلُّهُ لِلَّهِ فَإِنِ انْتَهَوْا فَإِنَّ اللَّهَ بِمَا يَعْمَلُونَ بَصِيرٌ؛ با آنان بجنگید! تا هیچ نوع فتنه ­ای در میان نباشد و حاکمیت همه دین ویژۀ خدا شود و اگر بازایستادند [با آنان نجنگید!] مسلّماً خداوند به آنچه انجام می­ دهند بیناست.»(انفال، آیه39) و «إِنَّمَا أَمْوَالُكُمْ وَ أَوْلادُكُمْ فِتْنَةٌ وَ اللَّهُ عِنْدَهُ أَجْرٌ عَظِيمٌ؛ اموال و فرزندانتان[وسیلۀ] آزمایش هستند، خداوند است که پاداشی بزرگ نزد اوست.»(تغابن، آیه15) اشاره کرد.

       بنابر تعالیم قرآن مجید، خداوند براى تربیت انسان، او را در کوره­ هاى داغ امتحان قرار ­داده و به اشکال گوناگون می­ آزماید: «وَ لَنَبْلُوَنَّكُمْ بِشَيْءٍ مِنَ الْخَوْفِ وَ الْجُوعِ وَ نَقْصٍ مِنَ الأَمْوَالِ وَ الأَنْفُسِ وَ الثَّمَرَاتِ وَ بَشِّرِ الصَّابِرِينَ * الَّذِينَ إِذَا أَصَابَتْهُمْ مُصِيبَةٌ قَالُوا إِنَّا لِلَّهِ وَ إِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ * أُولَئِكَ عَلَيْهِمْ صَلَوَاتٌ مِنْ رَبِّهِمْ وَ رَحْمَةٌ وَ أُولَئِكَ هُمُ الْمُهْتَدُونَ؛ مسلّماً شما را به چیزی از ترس، گرسنگی، کاهش بخشی از اموال و جان ­ها و ثمرات آزمایش می ­کنیم و [تو] صبرکنندگان را بشارت ده؛ همان کسانی که چون مصیبتی به آنان رسد می­ گویند: ما برای خدا هستیم و به سوی او باز می­ گردیم. آنان هستند که درودها از سوی پروردگارشان برای آنان است و هم آنان راه یافتگان هستند.»(بقره، آیه١٥٧)

      بنابر این انسان­ ها در مورد امتحان نشدن نباید درخواستی از خداوند داشته باشند که آن یک حکم قطعی و تغییرناپذیر است بلکه بایستی از خدا بخواهند توفیق دهد که از امتحانات الهی سربلند خارج شوند. امیرمومنان علی(ع) فرمودند: «لایَقُولَنَّ أَحَدُکُمْ: اللَّهُمَّ إِنِّی أَعُوذُ بِکَ مِنَ الْفِتْنَهِ؛ لأَنَّهُ لَیْسَ أَحَدٌ إِلا وَ هُوَ مُشْتَمِلٌ عَلَى فِتْنَهٍ وَ لَکِنْ مَنِ اسْتَعَاذَ فَلْیَسْتَعِذْ مِنْ مُضِلاتِ الْفِتَنِ...؛ هیچ یک از شما نگوید: خداوندا! از امتحان به تو پناه مى ‏برم، زیرا هیچ کس نیست مگر این‏که امتحانى دارد. ولى اگر کسى مى‏ خواهد به خدا پناه برد و دعا کند، از آزمون‏ هاى گمراه‏ کننده به خداوند پناه برد...» (نهج البلاغه، حکمت 93)