شب زنده داری

      شب زنده داری و تهجد که در قرآن و روایات بسیار مورد تاکید قرار گرفته است به معنای به‌پاخاستن در شب برای هرگونه عبادت ـ حتی پرستاری از بیمار و شیر دادن بچه ـ می­ باشد. اگر چه بعضی از علمای اخلاق شب‌زنده‌داری را در چند مصداق عبادی چون دعا و قرائت قرآن و به ویژه نماز شب خلاصه کرده‌اند.

      امام خمینی(ره) می‌نویسند: «سیره ائمه هدی(ع) و مشایخ عظام و علماء اعلام بر مواظبت بر نمازشب بوده بلکه بیداری در آخر شب را با قطع نظر از عبادت اهمیت می‌دادند.»(چهل حدیث، ص۲۰۲)   

      در روایت است هر که در راه حاجت برادر مؤمنش ساعتی از شب یا روز گام بردارد، خواه آن حاجت را برآورد یا نه، برای او از اعتکاف دو ماه بهتر است.(ر.ک: علم اخلاق اسلامی، ج۲، ص۳۰۷)

      در آموزه ­های دینی اسلام نسبت به پاره‌ای از عبادات، مستحبات، خدمات، صدقات و سنن صالحه بيشتر تأكيد شده است؛ مانند: قرائت قرآن، تهجّد و شب زنده‌داری، مناجات و راز و نياز در دل شب، التزام به اوّل وقت در نمازهای واجب، به جا آوردن پنجاه و يك ركعت نماز در شبانه روز، همواره با وضو بودن، تعقيبات نماز، شركت مداوم در نماز جمعه و جماعات، طولانی­ كردن قنوت و سجده‌های نماز، سه روز روزه در هر ماه، زيارت قبور اولياء و شهدا خصوصاً پيامبر اكرم (ص) و ائمه معصومين (ع)؛ البته در بین عبادت ­ها «نماز شب‏» از جايگاه ویژه­ ای برخوردار است. تا آنجا كه خداوند آن‏ را، بر رسول گرامی اسلام(ص) واجب ساخته بود: «وَ مِنَ اللَّيْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نَافِلَةً لَّكَ عَسَى أَن يَبْعَثَكَ رَبُّكَ مَقَامًا مَّحْمُودًا؛ و پاسی از شب به بندگی و عبادت بیدار باش! که[این افزون بر نمازهای واجب] ویژۀ توست، امید است پروردگارت تو را به جایگاهی ستوده برانگیزد.»(اسراء، آیه79) به همين جهت، اولياء خدا بر آن مداومت و مواظبت‏ دارند و از عبادت­ های آخر شب براي تصفيه‌ روح، حيات قلب، تقويت اراده و تكميل اخلاص نيرو می گیرند.