شأن دنیا

شأن: کار و حال، کار و بار، خوی، سرشت، طبیعت:

دولت و اقبال را اکنون فزاید قدر و شأن         کز دو عالی‌قدر و عالی‌شأن، مزین شد جهان

                                                                                                             وحشی بافقی

     در نظام آفرینش، هر چیزی شأن و طبیعتی دارد. دنیا هم به نوبه خود شأنی دارد؛ دنیا با همه تلخی ­ها، شیرینی­ ها، پستی­ ها، بلندی‌­ها و ویژگی  های منحصر به فرد، میلیاردها انسان را در خود جا داده است که طبق روال آن به حیات خود ادامه می­ دهند. پنج خصلت دنیا از آن ویژگی­ ها به وضوح در جلو دیدگان انسانهاست. خداوند در قرآن مجید آن خصلت­ ها را چنین بیان کرده است: «اعْلَمُوا أَنَّمَا الْحَیَاةُ الدُّنْیَا لَعِبٌ وَ لَهْوٌ وَ زِینَةٌ وَ تَفَاخُرٌ بَیْنَكُمْ وَ تَكَاثُرٌ فِی الأَمْوَالِ وَ الأَوْلادِ كَمَثَلِ غَیْثٍ أَعْجَبَ الْكُفَّارَ نَبَاتُهُ ثُمَّ یَهِیجُ فَتَرَاهُ مُصْفَرًّا ثُمَّ یَكُونُ حُطَامًا وَ فِی الآخِرَةِ عَذَابٌ شَدِیدٌ وَ مَغْفِرَةٌ مِّنَ اللَّهِ وَ رِضْوَانٌ وَ مَا الْحَیَاةُ الدُّنْیَا إِلا مَتَاعُ الْغُرُورِ؛ بدانید كه زندگى دنیا در حقیقت بازى و سرگرمى و آرایش و فخرفروشى شما به یكدیگر و زیاده­ خواهى در اموال و فرزندان است[مثل آنها] مانند مثل بارانى است كه كشاورزان را رستنى آن به شگفتى اندازد سپس [آن كشت] خشك شود و آن را زرد می ­بینى آنگاه خاشاك می­ شود و در آخرت[دنیا پرستان را] عذابى سخت است و[مومنان را] از جانب خدا آمرزش و خشنودى است و زندگانى دنیا جز كالاى فریبنده نیست.»(حدید، آیه20)

     شیخ بهایی این پنج خصلت را مراحل زندگی انسان در این دنیا معرفی کرده است: لعب و بازی در دوران کودکی، لهو و سرگرمی در دوران بلوغ، آرایش در دوران میان­ سالی، تفاخر در ایام كهولت و جمع كردن مال و اولاد در ایام پیری(ر.ک: ترجمه المیزان، ج‏19، ص290)

     امام علی(ع) در وصف دنیا می­ فرمایند: «چگونه توصيف كنم سر منزلى را كه ابتداى آن سختى و مشقت است و پايان آن فنا و نيستى، در حلال آن حساب است و در حرامش عقاب، ثروتمندش فريب مى‏ خورد و فقير و گدايش محزون مى‏ گردد. چه بسيار كسانى كه به دنبالش بدوند و به آن نرسند و چه ‏بسيار كسانى كه رهايش سازند و به آنها روى آورد. هر كس با چشم بصيرت و عبرت به ‏آن بنگرد به او بصيرت و بينائى بخشد و آن كس كه چشمش به دنبال آن باشد و فريفته آن گردد از ديدن حقايق نابينايش كند...»( نهج البلاغه، خطبه 82)

      از آغاز خلقت تاکنون میلیاردها انسان پا به عرصه وجود گذاشته­ اند و از دنیا رفته­ اند، بارها حوادث طبیعی از قبیل سیل و زلزله اتفاق افتاده است و ...  ولی جهان همچنان با ویژگی ­ها و خصوصیات تغییرناپذیرش به حیات خود ادامه داده است. در اینجا با الهام گرفتن از آیات الهی به بعضی از آنها اشاره می ­شود:

الف ـ دنیا سرای آزمایش است: «إِنَّا جَعَلْنَا مَا عَلىَ الأَرْضِ زِينَةً لهَا لِنَبْلُوَهُمْ أَيهُمْ أَحْسَنُ عَمَلا؛ در حقيقت، ما آن چه را كه بر زمين است، زيورى براى آن قرار داديم، تا آنان را بيازماييم كه كدام يك از ايشان نيكوكارترند»(کهف، آیه7) 

ب ـ دنیا کالای اندک است: «اللَّهُ يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَشَاءُ وَ يَقْدِرُ وَ فَرِحُوا بِالْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَ مَاالْحَيَاةُ الدُّنْيَا فِي الآخِرَةِ إِلا مَتَاعٌ؛ خداوند روزی را برای هرکس که بخواهد وسعت می­ دهد و [برای هرکه بخواهد] تنگ می­ گیرد، [آنان] به زندگی دنیا دلخوشند، درحالی که زندگی دنیا نسبت به آخرت جز کالایی ناچیز نیست.»(رعد، آیه 26)

پ ـ دنیا بازیچه است: «وَ مَا هَذِهِ الْحَيَاةُ الدُّنْيَا إِلا لَهْوٌ وَ لَعِبٌ وَ إِنَّ الدَّارَ الآخِرَةَ لَهِيَ الْحَيَوَانُ لَوْ كَانُوا يَعْلَمُونَ؛ این زندگی دنیا جز سرگرمی و بازی نیست، بی تردید سرای آخرت همان زندگی [واقعی] است، اگر می­ دانستند.»(عنکبوت، آیه٦٤)

ت ـ دنیا فریبنده است: «الَّذِينَ اتَّخَذُوا دِينَهُمْ لَهْوًا وَ لَعِبًا وَ غَرَّتْهُمُ الْحَيَاةُ الدُّنْيَا فَالْيَوْمَ نَنْسَاهُمْ كَمَا نَسُوا لِقَاءَ يَوْمِهِمْ هَذَا وَ  مَاكَانُوا بِآيَاتِنَا يَجْحَدُونَ؛ آنان که سرگرمی و بازی را به عنوان دین خود انتخاب کردند و زندگی دنیا فریبشان داد. ما امروز آنان را فراموش می­ کنیم چنان که اینان لقاء امروزشان را فراموش کردند و همواره آیات ما را انکار می­ نمودند.» (أعراف، آیه 51)