نگاهی به دیدگاه اقتصادی و سیاسی امام علی ( ع )

بهرام پیشگیر

 

 

 

کارشناس ارشد تاریخ پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

 

 

 

 

در روزگارانی خیلی پیش و به نقل مشهور ده سال پیش از بعثت در سرزمین مکه و داخل خانه کعبه کودکی از مادری پاکدامن به نام فاطمه بنت اسد پا به عرصه گیتی نهاد که نام وی را علی گذاشتند. وی فرزند ابوطالب یکی از بزرگانی قبیله قریش بود وی اولین مردی است که به دین اسلام گروید و در راه اسلام و پیامبر از خود فداکاری های فراونی نشان داد، سالها در شعب ابوطالب سختی ها کشید و در کنار پیامبر اسلام زحمات فراوانی به جان خرید ، جانش را به خطر انداخت و در رختخواب پیامبر خوابید تا جان پیامر اسلام را از دست شمشیرهای دشمنان اسلام نجات دهد. زمانی که کافران سعی نمودند که پیامبر و یارانش را مورد هجوم قرار دهند و نابود سازند وی رشیدانه در جنگهای بدر ، احد ، خندق و حنین با کفار جنگید و از پیامبر و اسلام دفاع کرد به این خاطر آثار زخمهای فراوانی بر بدن مبارکش بجای ماند.

 

 

وی با فاطمه ( س ) دختر پیامبر ازدواج کرد و از این ازدواج مبارک ، نسل و سلاله پیامبر ( ص ) ادامه یافت ، سلاله ای که ادامه حیات اسلام و رونق آن بدون این سلاله ناممکن بود. بعد از وفات پیامبر ( ص )در زمان خلفای راشدین در مقابل بسیاری از مشکلاتی که خلفای مذکور از حل آن عاجز بودند وی برای دفاع از اسلام نقش کارسازی ایفا کرد. تا اینکه مردم در خانه وی تجمع کردند و وی خواستند که زمام امور خلافت مسلمین را بدست بگیرد ایشان این امر را به شرطی پذیرفتند که در زمان خلافت وی دستورات قرآن و سنت پیامبر اجرا شود.

 

 

در زمان خلافات علی ( ع ) وی دو سیاست را در زمینه های اقتصادی و سیاسی در پیش گرفتند که به طور خیلی مختصر می توان به شرح ذیل عنوان کرد:

 

 

الف : از منظر اقتصادی

 

 

علی (علی ) از نظر اقتصادی اعتقادش بر آن بود که بیت المال باید در خدمت همه مسلمانان اعم از عرب ، عجم و ... باشد و به هیچ عنوان عرب را برعجم در این زمینه برتری نیست و اعراب سهم بیشتری ندارند.

 

 

ایشان عقیده داشت که باید تمامی اموال ی که به غیر حق و نامشروع توسط برخی در دوران خلفای قبلی اخذ شده باید به بیت المال برگردد و این موضوع باعث شد که بسیاری از بزرگان عرب در مقابل ایشان قرار بگیرند.

 

 

عقیده دیگر ایشان این بود که نباید اموال بین المال را در کارهای شخصی مصرف کرد.

 

 

ب ) از منظر سیاسی

 

 

علی ( ع ) از منظر سیاسی کسی را شایسته سرپرستی امور مسلمین می دانست که علاوه بر شایستگی های فردی از ایمان و تقوای محکمی برخوردار باشد. همچنین ایشان اعتقاد داشتند که از همان ابتدا باید سیاست کلی خود را به همه بطور واضح و آشکارا اعلام داشت و در راستای همین سیاست بود که ایشان نصایح برخی از مشاوران را که از می خواستند تا در برابر معاویه حاکم شام مماشات نماید تا هنگامی که خلافت وی استحکام یافت معاویه را با آسایش خاطر نابود سازد ف امام علی ( ع ) این امر را نپذیرفت.

 

 

نیتجه سیاستهای فوق الذکر را می توان به شرح ذیل بر شمرد:

 

 

1- بسیاری از بزرگان عرب از سیاستهای اقتصادی و سیاسی علی ( ع ) ناراضی شدند و هرگز نتوانستند که وی عرب و عجم را با هم یکسان بداند و این سیاست باعث رنجش بسیاری از اعراب حتی برخی از نزدیکان ایشان شد.

 

 

2- عدم انتصاب برخی از بزرگان عرب که خود را شایسته حکمرانی می دانستند، سبب شورشهای فراوانی در خطه اسلامی شد زیرا هنگامی که آنها دیدند سهمی در خلافت علی ( ع ) ندارند مخالفان خلافت علی ( ع ) را دور خود گرد آوردند و دست به شورش زدند که به عنوان نمونه می توان به شورش طلحه ، زبیر و معاویه اشاره کرد که منجر به جنگهای خونین جمل و صفین گردید.

 

 

سخن آخر:

 

 

 

در نهایت سیاست اقتصادی و سیاسی امیر المونین علی ( ع ) نه تنها دشمنان زیادی را برای آن حضرت بوجود آورد بلکه افرادی را که قصد رسیدن به قدر و کسب ثروت دور ایشان گرد آمده بودند از ایشان ناراضی کرد تا اینکه یکی از خوارج به نام ابن ملجم مرادی تصمیم به قتل علی ( ع ) گرفت. این ملجم هرچند زمانی از طرفداران آن حضرت بود اما اینک در پرتو وسوسه های شیطانی و کج فهمی از دین ، در صدد برآمد تا علی ( ع ) آن عدالت گستر زمان را با تیغ شمشیر زهر آلود به شهادت رساند. با شهادت آن مولا نه تنها شیعیان و دوستان آن حضرت ، بلکه جهان اسلام و غیر اسلام یکی از بزرگترین عدالت گستران و نوابع خود را برای همیشه از دست داد.