آشنایی با روانشناسی کودک 


روانشناسی کودک یکی از شاخه‌های پراهمیت علم روانشناسی است که به بررسی رفتارهای خودآگاه و ناخودآگاه کودکان پرداخته و به‌طور ویژه ابعاد مختلف رشد کودکان اعم از رشد جسمانی، شناختی و اجتماعی را مورد مطالعه و بررسی قرار می‌دهد.
روانشناسی کودک با بررسی رفتارها و عملکرد کودکان قبل از تولد، هنگام تولد و بعد از آن به دنبال شناخت رفتارها و عملکردهای طبیعی و غیرطبیعی در کودکان می‌باشد و در جهت تصحیح رفتارها و عملکردهای غیرطبیعی راه‌حل‌هایی را ارائه می‌دهد که از این جهت به والدین کمک زیادی می‌کنند. این مقاله درصدد آن است تا شما را هرچه بیشتر با روانشاسان کودک، وظایف و انواع آن آشنا سازد.
روانشناس کودک کیست؟
روانشناس کودک یا روانشناس رشد، فردی است که به درمان کودکان و نوجوانانی می‌پردازد که دچار آسیب‌هایی مثل طلاق، ناتوانایی در یادگیری، بیماری‌های روانی خفیف و... هستند. مسائل کودکان مثل اختلالات کم‌توجهی، وسواس اجباری، اوتیسم و... از موارد و مسائل روحی و روانی هستند که روانشناسان کودک به آنها پرداخته و پس از بررسی‌های دقیق اقدام به ارائه راه‌حل برای درمان یا بهبود این موارد می‌کنند.
روانشاسان کودک به مدت ۶ سال در دانشگاه به تحصیل پرداخته و بعد آز آن در مقطع دکتری تخصصی به ادامه تحصیل می‌پردازند و سپس در گرایش‌های مختلف از روانشناسی کودک، مشغول به فعالیت در حوزه‌های متخلف می‌شوند.
وظایف روانشناسان کودک 
یک روانشناس کودک، روانشناسی است که رشد جسمانی، شناختی، اجتماعی، روانی و... طیف گسترده‌ای از افراد شامل نوزادان، کودکان نوپا و نوجوانان را مورد بررسی قرار می‌دهد. روانشناسان کودک با به‌طور مستقیم در حیطه‌های مختلف به ارتباط و تعامل با کودکان می‌پردازند تا مسائل و مشکلات آنها را شناسایی کرده و در جهت حل و فصل مشکلات و مسائل راه‌حل‌هایی را ارائه دهند یا اینکه روانشاسان کودک به‌جای ارتباط و تعامل نزدیک و مستقیم با کودکان، در مراکز تحقیقاتی به مطالعه و تحقیق پیرامون مسائل کودکان پرداخته و نظریه پردازی می‌کنند. 
به‌طور کلی وظایف معمول روانشناسان کودک عبارت است از: همکاری با تیم‌های مراقبتی و بهداشتی برای ارائه طرح‌های درمانی منحصر به فرد برای کودکان و نوجوانان، انجام تحقیقات علمی و پژوهشی، تشخیص و درمان معلولیت‌های یادگیری و رشد و...
انواع روانشناسان کودک 
روانشناسان کودک بسته به تخصصشان در زمینه های مختلفی مشغول به‌کار می‌شوند و در این راستا می‌توان روانشناسان کودک را به چند نوع تقسیم کرد.
روانشناسان مدرسه: در تمام مدارس و در کل سیستم‌های آموزشی جهت کمک به کودکانی که دچار مشکلات شناختی، عاطفی یا اجتماعی هستند از روانشناسان کودک استفاده می‌شود. روانشناسان کودک برای جلوگیری از تاثیرات منفی بر عملکرد تحصیلی و فعالیت‌های روزانه به ارزیابی و درمان کودکانی می‌پردازند که دچار اختلالات و مشکلات شناختی، اجتماعی و عاطفی می‌باشند.
روانشناسان کودک در مدارس با توجه به میزان مشکلات کودکان و درجه شدت آن، جلسات متعددی را برای ارزیابی و حل و فصل مشکلات برگزار می‌کنند. این روانشناسان معمولا از روش‌های خلاقانه‌ای همچون هنر، بازی‌کردن، موسیقی درمانی و... در جهت حل و فصل مشکلات کودکان استفاده می‌کنند.
روانشناسان مدرسه هم به صورت عادی و هم گروهی در مدارس به ارتباط و تعامل با دانش‌آموزان می‌پردازند تا به آنها در حل و فصل مشکلات رفتاری، مسائل آموزشی و... کمک کنند. همچنین این روانشناسان در جهت حل و فصل مسائل و مشکلات دانش‌آموزان با دبیران و والدین هم جلساتی برقرار می‌کنند تا برای مقابله با رفتارهای غیرعادی و غیرطبیعی دانش‌آموزان به آنها روش‌ها و راهکارهایی را آموزش دهند. 
به‌طور کلی هدف روانشناسان کودک در سیستم‌های آموزشی، ارتباط و همکاری با دانش‌آموزان، دبیران و والدین جهت ایجاد فضای آموزشی و تربیتی سالم برای دانش‌آموزان می‌باشد و در این راستا در پنج حیطه خدمات خود را ارائه می‌دهند: مشاوره، ارزیابی، مداخله، جلوگیری، پژوهش و برنامه‌ریزی
روانشاسان قضایی: در برخی از سیستم‌های قضایی و در مراجع قضایی همچون دادگاه ها از روانشناسان کودک جهت کمک به کودکان در مواردی همچون طلاق، حضانت کودکان و... استفاده می‌شود.
گاهی اوقات برای حل مشکلات کودکانی که والدین آنها طلاق گرفته‌اند یا با مسئله حضانت رو‌به‌رو هستند، روانشناسی کودک به همکاری با مددکاران اجتماعی می‌پردازند. معمولا روانشناسانی که در این حیطه برای حل مشکلات و مسائل کودکان استخدام می‌شوند باید دارای تخصص و تجربه کافی باشند و در برخورد با مسائل دچار مشکل نشوند.
روانشاسان بالینی: برخی از مراکز پزشکی و بیمارستانها جهت ارزیابی و کمک به بیماران کم سن و سال خود بویژه کودکان، روانشناسان کودک را استخدام می‌کنند. این دسته از روانشناسان به حل مشکلات روحی و روانی ناشی از بیماری‌ها در کودکان می‌پردازند. 
به‌خصوص کودکانی که دچار بیماری‌های خطرناک شده‌اند. در این راستا این دسته از روانشناسان قادر به تجویز دارو یا استفاده از آن نیستند. مگر اینکه با سایر پزشکان و روان‌پزشکان مشارکت و همکاری داشته باشند. روانشاسان بالینی کودک بیشتر در مراکز درمانی و پژوهشی بر تشخیص، پیشگیری و درمان مشکلات روان‌شناختی، هیجانی، شناختی و... کودکان متمرکز می‌باشند.
روانشاسان تحقیق: برخی از روانشناسان کودک به‌طور مستقیم با کودکان، مسائل و مشکلات آنها تعامل و برخورد نمی‌کنند. بلکه این دسته از روانشناسان در مراکز علمی و پژوهشی درباره کودکان و مسائل آنها به مطالعه و تحقیق می‌پردازند و در این راستا راه‌حل‌ها و نظریاتی را ارائه می‌دهند. 
به عبارتی می‌توان گفت: این دسته از روانشناسان منجر به رشد شاخه‌ی روانشناسی کودک می‌شوند زیرا روش‌ها، راهکارها و راه‌حل‌های اجرایی را در اختیار سایر روانشناسان کودک قرار می‌دهند
روانشاسان کودکان غیرطبیعی: این دسته از روانشناسان کودک در ارتباط و تعامل با کودکان هستند که دچار اختلالات روانی مانند افسردگی، اضطراب و... دچار هستند. این روانشناسان با استفاده از روش‌های علمی و اجرایی سعی در حل‌و‌فصل مشکلات روحی و روانی کودکان دارند.
مراجعه به روانشناس کودک
به طور کلی مراجعه تمام کودکان و والدین آنها به روانشناس کودک اجباری و الزامی نیست. بلکه کودکان و والدین زمانی باید به روانشناس کودک مراجعه کنند که با یکی مشکلات زیر دست و پنجه نرم می‌کنند.
فرزندان نارضایتی‌های زیادی دارند و والدین نمی دانند چگونه با آنها رفتار کنند.
ایجاد استرس و اضطراب شدید در کودک به دلیل اتفاقاتی همچون طلاق
از دست دادن عضوی از خانواده یا دوست
ایجاد تنش‌های شدید بین کودکان و والدین
ایجاد تغییرات ناگهانی در رفتار کودکان همراه با ورود به مراحل مختلف کودکی
ایجاد مشکلات عاطفی و هیجانی برای کودکان
بروز رفتارهای غیرعادی
مشکل در یادگیری، وابستگی یا غم و اندوه بیش از حد

در این موارد شایسته است تا والدین به همراه کودکان خود به روانشناس مراجعه بکنند. با مراجعه به روانشناس کودک، والدین می‌توانند با راهکارهای استاندارد و مناسب به حل‌و‌فصل مشکلات کودکان خود بپردازند.
نویسنده

سید صالح فتوحی