تفاوت دین و مذهب

فرق بين مذهب و دين چيست؟ آيا اين دو با هم منافات دارند يا خير؟ در این مقاله به ریشه لغوی و معنی اصطلاحی این دو می‌پردازم.

ریشه لغوی و اصطلاحی

کلمه «دين» در علم لغت عربی معانی مختلفی دارد: از آن جمله می‌توان به «اطاعت از خداوند»، «پاداش و جزاء» و نيز «حكم الهی» اشاره نمود. اما در اصطلاح، دین به قانون الهی اطلاق می­‌شود كه در بر گيرنده اصول و فروعی بر پایه منطق است. «مذهب» نيز در لغت عربی معانی مختلفی دارد: طريقه و روش پیمودن مسیر، رأی و نظر و نیز به معنی اعتقادی كه براساس آن فعلی را انجام می‌دهند. در اصطلاح که میان اديان مختلف مطرح است، اما تأکید به معنای آخر يعنی اعتقادی كه براساس آن افعال گوناگون صورت می‌گیرند، مذهب گفته می‌شود.

مذهب همان دین نیست؟

مذهب معمولاً كاربرد خاصی از دين است؛ يعنی دين عام است و مذهب خاص. مثلا دين مبين اسلام عام است و شامل همه فرق اسلامی است. پس شيعه و سنی همه معتقدند كه اگر كسی به وجود خداوند و يگانگی او و نبوت پيامبر اكرم (ص) و آنچه او از جانب خدا آورده، اقرار نمايد، مسلمان (متدین به اسلام) است. حال آن که مذاهب اسلامی علاوه بر اين اعتقادات، اعتقادات خاصی دارند كه ديگر مذاهب ندارند؛ مثلاً مذهب شيعه معتقد به انتصاب امام از سوی خداوند است، ولی مذهب تسنن چنين اعتقادی ندارد. در عرف اما، گاهی دين و مذهب را مترادف می‌دانند و از دين به مذهب یا برعکس تعبير می‌كنند. در عرف، مردم هرگاه می‌خواهند افراد مقيد به دين (متدين، دین دار) را توصيف كنند، می‌گويند فلانی، مذهبی است و مذهبی بودن را درباره فرد دين دار استعمال می‌نمايند. در مجموع، دين و مذهب با هم منافاتی ندارند، بلكه نسبت بين آنها حول عمومی و خصوصی بودن در حوزه های اعتقادی مطرح است و اين در صورتی است كه مذهب به عقيده يک فرقه خاص از دينی، يعنی همان معنای اصطلاحی مذهب استفاده شود و اگر چنین نباشد، بين اين دو مفهوم، نسبت تساوی و ترادف واقع است و مذهب به معنای دين استفاده می‌شود.

نماز و مراتب عبادی بخشی از شریعت اسلامی است که همه فرق اسلامی به آن می‌پردازند.
نماز و مراتب عبادی بخشی از شریعت اسلامی است که همه فرق اسلامی به آن می‌پردازند.
نماز و مراتب عبادی بخشی از شریعت اسلامی است که همه فرق اسلامی به آن می‌پردازند.

رابطه سنت و مذهب

به بیان ساده و عام، به تمام افعال، حركت‌ها و رفتارهایی که پیروان هر دینی در زندگی روزمره خود انجام می‌دهند، سنت گفته می‌شود و این یعنی راه و روش زندگی بر اساس جهان بینی فرد یا گروهی از افراد. با این تعریف، مجموعه سنت‌ها است که مذهب را می‌سازد یا به عبارت دیگر، از آن جایی که هر دینی در کاربرد عملی به صورت مذهب، پیاده سازی می‌شود؛ لذا و هر فرد مذهبی، سنت‌های خودرا بر اساس برداشتی که از دین خود دارد، تنظیم می‌کند.

جمعیت تقریبی ادیان و آیین‌ها در جهان

 آن‌چه در ادامه می‌آید تقریبی است و به صورت جزیی دین‌داران جهان را دسته بندی نمی‌کند. این دسته‌بندی به به ترتیب میزان جمعیت است:

1 - مسیحیت:

  • جمعیت مسیحیان جهان 2 میلیارد و 382 میلیون نفر و معادل با 31.11٪ از کل است.
  • مسیحیت از زیرمجموعه ادیان ابراهیمی است.

2 - اسلام:

  • جمعیت مسلمانان جهان 1 میلیارد و 907 میلیون نفر و معادل با 24.9٪ از کل است.
  • اسلام از زیرمجموعه ادیان ابراهیمی است.

3 - سکولار، غیرمذهبی و غیره

  • جمعیت آنان در جهان 1 میلیارد و 193 میلیون نفر و معادل با 15.58٪ از کل است.

4 - هندوئیسم

  • جمعیت هندویان جهان 1 میلیارد و 161 میلیون نفر و معادل با 15.16٪ از کل است.

5 - بودایی

  • جمعیت بودائیان جهان 506 میلیون نفر و معادل با 5.06٪ از کل است.

6 - آیین‌های سنتی چینی

  • جمعیت آنان در جهان 394 میلیون نفر و معادل با 5٪ از کل است.

7 - مذاهب قومی و قبیله‌ای

  • جمعیت آنان در جهان 300 میلیون نفر و معادل با 3٪ از کل است.

8 - ادیان سنتی آفریقایی
جمعیت آنان در جهان 100 میلیون نفر و معادل با 1.2٪ از کل است.

9 - سیک

  • جمعیت سیک‌ها در جهان 26 میلیون نفر و معادل با 0.30٪ از کل است.

10 - یهودیت

  • جمعیت یهودیان جهان 14.7 میلیون نفر و معادل با 0.18٪ از کل است.
  • یهودیت از زیرمجموعه ادیان ابراهیمی است.

11 - بهائی

  • جمعیت بهائیان جهان 5 میلیون نفر و معادل با 0.07٪ از کل است.

12 - جینیسم، شینتو، کائو دای، زرتشتی، تنریکیو، آنیمیسم، دروز، بت پرستی مدرن، جهانی گرایی وحدت طلب، راستافری و غیره

  • جمعیت هر کدام از این ادیان زیر 5 میلیون نفر و در کل معادل با کمتر از 0.25٪ از کل جمعیت جهان است.
خاورمیانه خواستگاه بسیاری از ادیان پرجمعیت جهان بوده است.
خاورمیانه خواستگاه بسیاری از ادیان پرجمعیت جهان بوده است.
خاورمیانه خواستگاه بسیاری از ادیان پرجمعیت جهان بوده است.