همه آن‌چه درباره واکسن کووید-19 و تشکیل لخته‌های خون باید بدانید

کارشناسان هم‌چنان می‌گویند که لخته شدن خون ناشی از واکسن کووید-19 یک اتفاق نادر است. تاکنون، در هر 5 میلیون فرد واکسینه شده، لخته‌ی خون در 5 نفر ظاهر شده است. این میزان در بین افراد مبتلا به کووید-19 به میزان 39 نفر از 1 میلیون نفر است.

والدین یک دختر 18 ساله از نوادای آمریکا گفته‌اند که او پس از تجربه کردن تشنج در پی واکسینه شدن در ماه گذشته به آرامی در حال بهبود است. خانواده وی می‌گویند این نوجوان با نام اِما بورکی، سه عمل جراحی مغز برای رفع لخته‌های خونی انجام داده است. وی حدود یک هفته پس از دریافت یک دوز واکسن جانسون اند جانسون احساس مریضی کرد. او در میان جوان‌ترین شش زنی است که مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری (CDC) هفته‌ی گذشته از او نام برد.

این آژانس می گوید از 7/5 میلیون دوز زده شده، نیمی از دوازده زن 18 تا 48 ساله، دچار یک نوع نادر  از لخته‌ی خون می‌شوند. این لخته‌های نادر می‌توانند در مغز یا شکم ظاهر شوند و با سطح پایین پلاکت خون که توانایی لخته‌شدن آن را تحت تأثیر قرار می‌دهد، همراه هستند. در جلسه توجیهی تیم پاسخ به همه‌گیری کووید-19 در کاخ سفید در تاریخ 19 آوریل (دوشنبه 30 اردیبهشت)، راشل والنسکی، مدیر CDC گفت که دانشمندان در حال بررسی چند مورد دیگر هستند تا ببینند آیا با هم مرتبط هستند یا خیر. در نهایت، تا کنون همه چیز به نفع این واکسن مشکوک پیش رفته است.

ایجاد عارضه‌ی نادر خونی در واکسینه شدگان با واکسن جانسون اند جانسون سبب نگرانی شدید در میان مردم سراسر جهان شده است.
ایجاد عارضه‌ی نادر خونی در واکسینه شدگان با واکسن جانسون اند جانسون سبب نگرانی شدید در میان مردم سراسر جهان شده است.
ایجاد عارضه‌ی نادر خونی در واکسینه شدگان با واکسن جانسون اند جانسون سبب نگرانی شدید در میان مردم سراسر جهان شده است.

چرا واکسیناسیون ادامه یافت؟

حقیقت این است که برخی از کارشناسان نگرانند که مکث طولانی باعث از بین رفتن اعتماد عمومی به واکسن شود. دکتر ویلیام شفنر، متخصص بیماری‌های عفونی در دانشگاه وندربیلت در نشویل آمریکا و مشاور و عضو بدون رأی در کمیته مشورتی CDC در زمینه روش‌های ایمن‌سازی (ACIP)‌، می‌گوید این مکث، زیر سؤال رفتن سیستم بهداشت و درمان است. وی گفت: «در ایالات‌متحده، ما بهترین سیستم نظارت بر ایمنی واکسن را در جهان داریم.» و این‌که «این یک سوزن در انبار کاه است! این پدیده بسیار غیرمعمول، از هر 1 میلیون دوز توزیع شده یک بار اتفاق می‌افتد». او با اظهار این که این موارد به سرعت شناسایی و تجزیه و تحلیل شدند و طی یک جلسه فوری ACIP، در حالی که اطلاعات بیشتری را جمع آوری می‌کنند، در صورت نیاز تعلیق واکسیناسیون را انجام می‌دهند؛ گفت: «هیچ داروی یا واکسنی وجود ندارد که بدون عارضه‌ی جانبی نادر باشد».

یک اتفاق نادر

جالب آن جایی است که این لخته‌شدن نادر خون در افرادی که واکسن آستارازنکا را دریافت کرده‌اند، نیز ثبت شده است. مطالعه@ای از دانشگاه آکسفورد گزارش داد که لخته در حدود 5 نفر از هر 1 میلیون نفر پس از اولین دوز مصرفی رخ داده است. این واکسن از تکنیک ناقل ویروسی مشابه واکسن جانسون و جانسون استفاده می‌کند، اما استفاده از آن در ایالات متحده تأیید نشده است. مطالعه آکسفورد هم‌چنین نشان داد که داشتن کووید-19 به خوی خود شما را در معرض خطر لخته‌های نادر خونی قرار می‌دهد و در بیش از 500,000 شرکت‌کننده در مطالعه، مبتلا به کووید-19، لخته‌ها به میزان 39 در 1 میلیون نفر رخ داده است. به عبارت دیگر، همه محققین از این عارضه خبر داشته‌اند!

این لخته ها کجای بدن حاضر می شوند؟

دکتر ژان ام. کانورز‌، استادیار پزشکی در بخش خون‌شناسی در بیمارستان بریگام و بخش زنان در بیمارستان ماساچوست‌، گفت: «بسته به نوع مطالعه‌ی اپیدمیولوژیک، از هر یک میلیون نفر 2 تا 5 نفر دچار ترومبوز سینوسِ مغزی می‌شوند. من این موارد را در زنان جوانی که از داروهای ضد بارداریِ خوراکی استفاده کرده‌اند، افرادی که دچار آسیب کمر هستند و افرادی که به شدت به عفونت مبتلا هستند، دیده‌ام.» CDC می‌گوید هیچ گزارشی از لخته‌شدن خون در 180 میلیون دوز واکسن فایزر و مدرنا که از 13 آوریل (24 اردیبهشت) در ایالات‌متحده تجویز شده است، وجود ندارد.

علت چیست؟

مجله پزشکی نیوانگلند نامه‌ای از جانسون و جانسون منتشر کرد که در آن، این شرکت گفته بود که مدارک کافی برای مرتبط کردن واکسن آن به شرایط نادر لخته شدن خون وجود ندارد. در این نامه آمده است که تنها یک مورد در طول آزمایش بالینی با بیش از 75,000 شرکت کننده رخ داده است. این شرکت می‌گوید که طی این آزمایش برای بررسی این مورد، تزریق را متوقف کرد و دریافت که این داوطلب، آنتی‌بادی علیه فاکتور پلاکت دارد. در همین حال، مقامات بهداشت فدرال آمریکا در حال جمع آوری اطلاعات هستند تا علت لخته‌های نادر مرتبط با واکسن را جستجو کنند. 

«من باید بگویم که وضعیت بسیار مشکوک است که برای این دو واکسن در یک بازه‌ی زمانی و با یافته‌های بالینی یکسان، چنین اتفاقاتی بیفتد. بنابراین، علت و معلولی وجود دارد، اما ما نمی‌دانیم چه چیزی است. این موارد اتفاقی نیست ... زیرا که مدرنا و فایزر درگیر این مشکل نیستند اما آستارازنکا و جانسون اند جانسون دچار آن شده‌اند. واکسن آستارازنکا و جانسون اند جانسون نوعی متفاوت از واکسن‌های با پایه‌ی mRNA هستند که توسط فایزر و مدرنا ساخته شده است.»

- دکتر ویلیام شفنر

قدم بعدی چیست؟

سازمان تنظیم کننده دارویی اتحادیه اروپا توصیه کرد که باید واکسیناسیون هم‌چنان و بدون‌وقفه‌ی مجدد پیگیری شود؛ مگر آن که علایم هشدار‌دهنده‌ای در مورد ارتباط احتمالی واکسن با لخته‌های نادر خون یافته شود، زیرا:

«مزایای واکسن از خطرات عدم تزریق آن بیشتر است.»