سودای رهبری جهان، روابط چین و آمریکا در طول تاریخ − بخش دوم

در مقاله پیشین تاریخچه تنش‌های میان چین و آمریکا را از زمان شکل‌گیری چین کمونیستی تا انتهای سال ۲۰۱۹ میلادی بررسی کرده  و در ادامه به رخدادهای مهم سال ۲۰۲۰ در روابط این دو کشور و آینده پیش روی این دو خواهیم پرداخت.

برای دسترسی به مقاله قبلی به مقاله زیر رجوع کنید:


15 ژانویه 2020: معامله تجاری «فاز یک» امضا شد

معاون نخست‌وزیر لیو و رئیس جمهور ترامپ پس از امضای توافق «فاز یک» با یکدیگر دست می‌دهند.
معاون نخست‌وزیر لیو و رئیس جمهور ترامپ پس از امضای توافق «فاز یک» با یکدیگر دست می‌دهند.
معاون نخست‌وزیر لیو و رئیس جمهور  ترامپ پس از امضای توافق «فاز یک» با یکدیگر دست می‌دهند.

رئیس جمهور ابالات متحده، دونالد ترامپ و معاون نخست‌وزیر چین، لیو، توافق‌نامه‌ای را جهت پایان جنگ تجاری تقریباً دو ساله بین دو اقتصاد بزرگ جهان، امضا کردند. براساس این قرارداد در برخی از تعرفه‌های واردات کالاهای چینی آسان‌گیری شد. چین نیز در طی دو سال، متعهد به خرید 200 میلیارد دلار کالای آمریکایی اضافه بر گذشته، از جمله محصولات کشاورزی و اتومبیل شد. چین، هم‌چنین متعهد شد که از قانون مالکیت معنوی حمایت کند. اما این توافق‌نامه تقریباً تمامی تعرفه‌ها را شامل شده و برای قیمت‌شکنی‌های گسترده دولت چین که نگرانی طولانی مدت ایالات متحده است، هیچ تمهیدی نیاندیشیده بود. هرچند، ترامپ می‌گفت در توافقات آتی می‌توان با این موارد مقابله کرد. چند روز قبل از امضای این توافق، ایالات متحده چین را از عنوان «عامل دستکاری ارزی» خارج کرد.

31 ژانویه 2020: تنش ها علی‌رغم همه‌گیری ویروس کرونا افزایش یافت

یک افسر پلیس از بازار حیوانات در ووهان چین محافظت می‌کند، جایی که ویروس کرونا در ژانویه گزارش شد.
یک افسر پلیس از بازار حیوانات در ووهان چین محافظت می‌کند، جایی که ویروس کرونا در ژانویه گزارش شد.
یک افسر پلیس از بازار حیوانات در ووهان چین محافظت می‌کند، جایی که ویروس کرونا در ژانویه گزارش شد.

با شیوع ویروس کرونا که اولین بار در شهر ووهان چین گزارش شد، دولت ترامپ، همه‌ی شهروندان غیرآمریکایی را که اخیراً از چین بازدید کردند، از ورود به ایالات متحده منع کرد. تا ماه مارس، سازمان بهداشت جهانی (WHO)، پس از گسترش کرونا به بیش از صد کشور جهان، شیوع این بیماری را در قالب یک همه‌گیری به طور رسمی اعلام کرد. مقامات بلندپایه هم در چین و هم در ایالات متحده طرف مقابل را مسئول همه‌گیری دانستند. سخنگوی وزارت امور خارجه چین بدون مدرکي ادعا کرد که ارتش ایالات متحده ویروس را به چین آورده است و این در حالی بود که ترامپ مرتباً به عامل این بیماری با عبارت «ویروس چینی» اشاره می‌کرد. بیماری ویرانگری که به گفته وی به دلیل عدم موفقیت دولت چین در مبارزه با آن گسترش یافت. در ماه آوریل، مقامات عالی رتبه در هر دو کشور با برجسته کردن اهمیت همکاری در بحران، لحن خود را کمی تغییر دادند. اما هم‌چنان، ترامپ سازمان بهداشت جهانی را به دلیل تعصب نسبت به چین مقصر می‌دانست و در نهایت بودجه ایالات متحده به این سازمان را متوقف کرد.

22 ژوئیه 2020: ایالات متحده و چین کنسولگری‌های خود را در اثر تشدید دیپلماتیک بستند

یک کارگر پلاک کنسولگری ایالات متحده در چنگدو را از دیوار برمی‌دارد.
یک کارگر پلاک کنسولگری ایالات متحده در چنگدو را از دیوار برمی‌دارد.
یک کارگر پلاک کنسولگری ایالات متحده در چنگدو را از دیوار برمی‌دارد.

ایالات متحده به چین دستور داد که کنسولگری‌اش در هوستون تگزاس را تعطیل کرده و مدعی شد که این مرکز، قطب جاسوسی و سرقت مالکیت معنوی بوده است. چین این دستور را محکوم کرده و با بستن کنسولگری ایالات متحده در چنگدو تلافی کرد. در همان هفته، واشنگتن دو هکر چینی را به اتهام سرقت تحقیقات واکسن ویروس کرونا متهم و یازده شرکت چینی را به دلیل نقش گزارش شده در نقض حقوق بشر در سین‌چیانگ تحریم نمود. در همین حال، وانگ یی، وزیر امور خارجه چین، ایالات متحده را مسئول اصلی تنش‌ها دانست.

23 جولای 2020: پمپئو:«کارزار با چین شکست خورده است»

وزیر امور خارجه آمریکا، مایک پمپئو که در کتابخانه و موزه ریاست‌جمهوری ریچارد نیکسون در کالیفرنیا سخنرانی می‌کند.
وزیر امور خارجه آمریکا، مایک پمپئو که در کتابخانه و موزه ریاست‌جمهوری ریچارد نیکسون در کالیفرنیا سخنرانی می‌کند.
وزیر امور خارجه آمریکا، مایک پمپئو که در کتابخانه و موزه ریاست‌جمهوری ریچارد نیکسون در کالیفرنیا سخنرانی می‌کند.

وزیر امور خارجه ایالات متحده، مایک پمپئو، طی یک سخنرانی با عنوان «چین کمونیست و آینده‌ی جهان آزاد» اظهاراتی ارائه داد که نشانگر یک تغییر عمیق در سیاست‌های ایالات متحده است. وی اعلام کرد که دوران تعامل با حزب کمونیست چین به پایان رسیده است و «اقدامات ناعادلانه تجاری، سرقت مالکیت معنوی، نقض حقوق بشر در سین‌چیانگ و هنگ کنگ و هم‌چنین اقدامات تهاجمی در دریاهای شرق و جنوب چین» را محکوم کرد. وی از شهروندان چینی و مردم‌سالاری‌های در سراسر جهان خواست كه پكن را تحت فشار قرار دهند تا رفتار خود را تغییر دهد و به نظم بین المللی مبتنی بر قوانین احترام بگذارد.

نوامبر 2020 تا دسامبر 2020: ترامپ همزمان با انتقال قدرت به رپیس‌جمهور بعد، فشار بر چین را افزایش داد

یک عضو امنیتی در جلسه کنگره ملی خلق چین، که چهارده عضو آن را آمریکا در دسامبر ۲۰۲۰ تحریم کرد.
یک عضو امنیتی در جلسه کنگره ملی خلق چین، که چهارده عضو آن را آمریکا در دسامبر ۲۰۲۰ تحریم کرد.
یک عضو امنیتی در جلسه کنگره ملی خلق چین، که چهارده عضو آن را آمریکا در دسامبر ۲۰۲۰ تحریم کرد.

دونالد ترامپ تلاش کرد که میراث خود را در مورد «سختگیرانه بودن در برابر چین» در هفته‌های آخر حضور خود در دفتر تقویت کند. جان راتکلیف، مدیر اطلاعات ملی، چین را «بزرگترین تهدید برای آمریکا امروز» دانست. در همین راستا، وزارت بازرگانی ده‌ها شرکت چینی، از جمله بزرگترین تولیدکننده تراشه جهان، شرکت بین‌المللی ساخت نیمه‌هادی (SMIC) را به لیست سیاه تجارت خود اضافه کرد. وزارت امور خارجه، قوانین مربوط به صدور ویزا را برای حدود نود میلیون عضو حزب کمونیست چین سخت‌تر نمود. علاوه‌بر این، کاخ سفید سرمایه‌گذاری ایالات متحده در شرکت‌های چینی (که به گفته آنها با ارتش آزادی‌بخش خلق چین ارتباط دارد) را ممنوع کرد. مقامات چینی هم، در برابر این اقدامات و اقدامات دیگر دولت ترامپ قول تلافی‌جویی دادند.

پیش‌بینی رقابت ایالات متحده و چین در سال 2021 در حوزه‌های جدید

رقابت خطرناک در پس چهره‌های خندان و دستان در هم فشرده.
رقابت خطرناک در پس چهره‌های خندان و دستان در هم فشرده.
رقابت خطرناک در پس چهره‌های خندان و دستان در هم فشرده.

رقابت بین ایالات‌متحده و چین می‌تواند در سال جاری به حوزه‌های جدیدی سرایت کرده و روابط متشنجی که اقتصاد جهانی را در طی چند سال گذشته تهدید کرده است، پیچیده‌تر کند. از میان ده خطر اصلی که برای جهان در سال 2021 پیش‌بینی شده است، گسترش تنش های ایالات متحده و چین است.

فناوری‌های سبز

یک منبع احتمالی جدید برای اصطکاک بین این دو کشور «فناوری‌های سبز» است. این امر خصوصاً از زمانی محتمل‌تر شد که رئیس‌جمهور آمریکا، جو بایدن، مقابله با تغییرات آب و هوا را از جمله اولویت‌های خود ذکر کرد:

«آنچه احتمالاً شاهد خواهیم بود رقابت بیشتر در انرژی سبز بین ایالات متحده و چین است و این یک جبهه کاملاً جدید است که ما در چهار سال گذشته تحت نظر ترامپ واقعاً ندیده ایم.» - جو بایدن

چین در حال حاضر در توسعه بسیاری از انرژی های پاک و فناوری‌های آن (از جمله باتری، خورشیدی و باد) پیشروست. پکن سعی کرده است «تعهدات خود را برای حذف کربن» را تا سال 2060 برای کسب «امتیاز دیپلماسی عمومی» به دست آورد و از ایالات متحده جلو بزند. در مقابل، در دوران ریاست جمهوری دونالد ترامپ، ایالات متحده مسائل مربوط به آب و هوا را که کشور خود را از توافق پاریس بیرون کشید و اغلب نگرانی‌های آب و هوایی را رد کرد، در معرض خطر قرار داده است.

بنابراین، ایالات‌متحده سرمایه‌گذاری‌های عمده‌ای انجام خواهد داد تا بخشی از این زنجیره‌های تأمین انرژی پاک را به درون ایالات‌متحده بازگرداند و به موازات به دنبال شرمسار کردن سرمایه گذاری زغال سنگ چینی در خارج از کشور و متحدان خود برای فشار بر چین در زمینه مسائل آب و هوا و انرژی پاک است.

نبرد دیپلماسی

علاوه بر فناوری‌های سبز، ترجیح بایدن برای یک جبهه چندجانبه در برابر چین می‌تواند به تنش بین دو کشور اضافه کند. بایدن گفته است که با متحدان سنتی ایالات متحده در اروپا و آسیا مشورت خواهد کرد تا «یک استراتژی منسجم» در مورد چین ایجاد کند که نشانی از خروج از مدل پیگیری یک جانبه ترامپ برای موضع‌گیری سخت‌تر علیه پکن است. اما این استراتژی به نوبه خود «شکاف‌های عمیق‌تری بین پکن و متحدان ایالات متحده» ایجاد می‌کند و منجر به «نبرد دیپلماسی» بین ایالات متحده و چین خواهد شد.