نکاتی برای طراحی دسترسی (Accessibility)

در وهله اول، ممکن است حفظ دسترسی در طراحی برای شما تا حدی طاقت‌فرسا باشد. مقدار زیادی از بحث پیرامون این موضوع توسعه‌دهنده-محور است؛ یعنی به فرآیند طراحی وب و نحوه پیاده سازی استاندارد بین‌المللی محتوای وب (WCAG) بر می گردد. این استاندارد برای تازه کارها بیش از حد ساده شده است و نکات طراحی ارایه شده در آن بسیار کلی بوده و صرفاً برای عرضه در چک لیست حقایق (Factsheet)، مناسب هستند. با این حال، این موارد به شما کمک نمی‌کنند تا به قضاوت و توانایی شخصی موردنیاز برای طراحی تجربه کاربر در حوزه دسترسی دست یابید.

Accessibility ایجاد امکان بهره‌برداری حداکثری از امکانات محصول یا خدمات شما برای کابرانتان با طیف وسیعی از نیازمندی‌ها من جمله معلولیت‌های گوناگون است.
Accessibility ایجاد امکان بهره‌برداری حداکثری از امکانات محصول یا خدمات شما برای کابرانتان با طیف وسیعی از نیازمندی‌ها من جمله معلولیت‌های گوناگون است.
Accessibility ایجاد امکان بهره‌برداری حداکثری از امکانات محصول یا خدمات شما برای کابرانتان با طیف وسیعی از نیازمندی‌ها من جمله معلولیت‌های گوناگون است.

هنگامی که شروع به مواجه‌شدن با سؤالات سخت‌تری در زمینه دسترسی کنید و آماده تعمیق دانش خود در حوزه دسترسی شوید، چهار روش استاندارد کاربر-محور وجود دارد که می‌توانید برای توانمند شدن خود از آن‌ها استفاده کنید:

1 - کمی از مسافت را طی کنید

استانداردهای وب کاملاً قابل فهم‌تر خواهد بود، اگر بدانید که چگونه فناوری که افراد معلول را قادر به درک و تعامل با رایانه‌های خود می‌کند، کار می‌کند. سعی کنید خودتان از فناوری های کمکی استفاده کنید و به درک شهودی در برخی از زمینه های دسترسی برسید.

چگونه این کار را انجام دهید

برای شروع، ابزارهای دسترسی را در کامپیوتر و تلفن خود کاوش کنید: از جمله «صفحه‌خوان»هایی مانند VoiceOver و Narrator، تنظیمات بزرگنمایی صفحه و صفحه کلیدهای روی صفحه.

بردبار باشید! صفحه‌خوان ها کمی دیر یاد می‌گیرند؛ زیرا آن‌ها رابطهایی فرمان-محور هستند که امکانات کمی دارند. البته، نمی توانید نحوه استفاده از این موارد را از طریق آزمون و خطا بیاموزید: برای شروع باید برخی از دستورات را بدانید. خوشبختانه، اکثر صفحه‌خوان ها با آموزش . مستندات کافی همراه هستند. خبر خوب این است که هرگاه اصول یک صفحه‌خوان را درک کنید، این دانش به کمک درک دیگر انواع آن‌ها نیز قابل انتقال است.

2 - تحقیقات محتوایی انجام دهید

هنگامی که شروع به آشنایی با فناوری‌های کمکی می‌کنید، احتمالاً متوجه تعدادی از تعاملات با کاربر می‌شوید که به نظر می‌رسد نیاز به مقداری بهبود دارند. قبل از این‌که شروع به اصلاح آن‌ها کنید، مهم است که بدانید که افراد معلول چه نیازی دارند و چه ارزشی برای استفاده از خدمات شما برای آنان مطرح است. به عنوان مثال، در حالی که کاربران جدید صفحه‌خوان ها اغلب به «صدای بد، رباتیک و خشک» سامانه ایراد وارد می‌کنند، بسیاری از کاربران خبره بیش‌تر روی کارایی آن متمرکز هستند و این صدا را ترجیح می‌دهند، زیرا سرعت کار سامانه را افزایش می دهد و هنوز هم قابل درک است. بنابراین، از افتادن در این دام حذر کرده و از طریق جستجوی نیازها و ارزش های کاربر در این مورد اطلاعات کسب کنید.

چگونه این کار را انجام دهید

ابتدا اطمینان حاصل کنید که تمرکز روشنی برای موضوع تحقیق دارید. مهم است که موضوعات مرتبط با قابلیت دسترسی را برای تحقیق تعریف کرده و به آن پایبند باشید. مردم برای دریافت خدمات شما، سابقه پزشکی یا داستان زندگی و معلولیت خود را مدیون نیستند، اهمیتی هم ندارد که چرا به فناوری شما نیاز دارند، بلکه مهم خود نیاز است. پس از این کار، شما باید افرادی را پیدا کنید که از آن‌ها یاد بگیرید. تصور نکنید که همه دوست دارند در مورد مشکلات و موانعی که روزانه با آن روبرو هستند، صحبت کنند یا هرکسی که از فناوری کمکی استفاده می‌کند بر گزینه‌های بهینه‌سازی و بهبود آن مسلط شده است. شخصی که نابینا باشد، ممکن است تمایل نداشته باشد با یک غریبه در این مورد صحبت کند. داوطلبان همکاری را از طریق انجمن‌های مردم‌نهاد و نهادهای خیریه پیدا کنید.

3 - الگوها را ردیابی کنید

سوءتفاهم رایجی که مبتدیان استفاده از فناوری دسترسی دارند، این است که آن‌ها باید طراحی‌های خود را از نو انجام دهند. حقیقت این است که سالها استفاده از برنامه‌های دسکتاپ، انتظارات مردم از تعاملات در وب را نیز شکل داده است؛ مردم انتظار دارند که کنترل های وب دارای حالت‌ها و صفحه کلید پشتیبانی مشابه با رایانه رومیزی خودشان باشد و این بد نیست.

چگونه این کار را انجام دهید

برای فهم در مورد الگوهای صفحه کلید، وانمود کنید باتری های ماوس شما از بین رفته است و فقط باید با استفاده از صفحه کلید از مرورگر یا مدیریتفایل خود استفاده کنید. نرم‌افزارهای مدیریت فایل، زمینه‌ی آموزشی بسیار خوبی هستند؛ زیرا شامل انواع مختلفی از اجزای پیشرفته مانند درخت‌ها، جزییات و منوها هستند.

توجه داشته باشید که کلید زبانه (Tab) و پیکان‌ها (Arrow Keys) با هم کار می‌کنند. Tab، شما را به محله جایی که باید باشید، می‌برد و پیکان ها کنترل دقیق گزینه مورد نظر را به شما می‌دهند. به عنوان مثال، در ویندوز، می‌توانید با استفاده از Tab مستقیماً به ​​نوار منو بروید و البته، برای انتخاب مورد منو باید از پیکان‌ها استفاده کنید. این امر باعث کارآیی بیش‌تری در ناوبری می‌شود.

هنگامی که الگوهای صفحه کلید را درک کردید، سعی کنید از مدیریت فایل خود با صفحه‌خوان استفاده کنید تا درباره بازخورد غیربصری اطلاعات لازم را کسب کنید. در مورد نحوه اعلام اقلام و بازخورد ارایه شده هنگام انجام اقدامات، به خوبی به صفحه‌خوان گوش دهید. توجه داشته باشید که مؤلفه‌ها به صورت بسته‌بندی شده عرضه می‌گردند: هنگامی که از طریق یک لیست فایل حرکت می‌کنید، کل ردیف انتخاب شده و بلافاصله خوانده می‌شود. هم‌چنین، توجه داشته باشید که بازخورد اقدامات شما «ضمنی» است؛ مثلاً اگر سعی کنید یک فایل را حذف نمایید. سامانه به شما اعلام نمی کند که مورد «با موفقیت حذف شد». درعوض، این مورد را می‌توان این گونه استنباط کرد که با تغییر تمرکز شما به مورد دیگری از لیست فایل‌‌، اقدام شما موفقیت‌آمیز بوده است.

4- تست قابلیت استفاده (‌Usability Test) برگزار کنید

برای ایجاد یک تجربیات واقعاً در دسترس، باید بفهمید که چگونه اجزای فرآیندها را به هم گره بزنید تا گردش کاری خوبی ایجاد کنید. جای تعجب نیست که بهترین راه برای یادگیری این که در محصول شما چه چیزی مانع از جریان پیدا کردن کارها می‌شود و چه چیزی آن را امکان‌پذیر می‌کند، مشاهده آزمون‌های کاربردی با شرکت افراد معلول به عنوان کاربر سامانه است. با استفاده از تست قابلیت استفاده، خواهید دید که چگونه مدل‌های سیستم، گزینه‌های اصطلاح‌شناختی (گمراه شدن کاربر با اصطلاحات ناشناخته، مشترک یا بدون توضیح) و تراکم اطلاعات می‌توانند تجارب کاربر خوب را ایجاد کنند یا آن‌ها از بین ببرند.

چگونه این کار را انجام دهید

تست قابلیت استفاده با افراد دارای معلولیت تفاوتی با سایر تست‌های کاربردی ندارد. یک پیشنهاد عالی برای رسیدن به نتیجه مطلوب، استفاده از کتاب «Just Ask: Integrating Accessibility Through Design» نوشته توسط شاون لوتون هنری (Shawn Lawton Henry) است. سخت‌ترین قسمت تفسیر نتیجه آزمایش برای تازه‌کارها، تشخیص تمایز بین مشکلات طراحی، اشکالات فناوری یا ناآشنا بودن کاربران با فناوری مورد استفاده است. بنابراین، اکیداً توصیه می‌شود پس از انجام سایر فعالیت‌های شرح داده شده در این مقاله، تست قابلیت استفاده را به عنوان آخرین اقدام انجام دهید.

ماحصل کلام

طراحان عالی اطمینان حاصل می‌کنند که طراحی آن‌ها برای بیش‌ترین مخاطبِ ممکن کار می‌کند. با انجام مراحل بالا، در طراحی تجربیات عالی برای کاربران با طیف مختلفی از توانایی‌ها به خوبی پیش خواهید رفت.