مهندسان هم سوگند خورده‌اند

کار مهندسان پیوند زدن اکتشافات علمی دانشمندان با کاربردهای عملی آن‌ها در دنیای پیرامون ما برای رفع نیازهای شغلی و افزایش کیفیت زندگی همه‌ی موجودات است. مهندسان، سنگ زیرین توسعه نظام‌های مدرن بشری بوده، هستند و خواهند بود. همیشه بی‌سر و صدا و بدون ادعا، موتور پیشرفت را روشن نگه داشته و در کوچکترین تا بزرگترین دستاوردهای بشری نقشی مهم و تعیین‌کننده ایفا کرده‌اند.

با گذشت زمان، مشاغلی که حضوری تعیین‌کننده در جوامع بشری داشته‌اند؛ در حال کم‌رنگ و حذف‌شدن هستند. این در حالی است که، نیاز بشریت به مهندسان همیشه در حال افزایش بوده و هست و پابه‌پای آن اهمیت اخلاق حرفه‌ای مهندسی بالا و بالاتر می‌رود.

5 اسفند، روز ملی مهندس

«ابو جعفر محمد بن حسن طوسی» مشهور به «خواجه نصیرالدین طوسی»، متولد ۵ اسفند ۵۷۹ هجری در توس است. بر طبق تحقیقات و اسناد تاریخی، او در شاعری، فلسفه، فقه و کلام، ستاره‌شناسی، ریاضیات، پزشکی و معماری ایرانی سرآمد دوران خودش بوده است و لذا بر این اساس، زادروزش را روز ملی بزرگداشت مهندسان تعیین کرده‌اند.

مهندسی نزدیکترین چیز به جادوست که در این دنیا وجود دارد - ایلان ماسک
مهندسی نزدیکترین چیز به جادوست که در این دنیا وجود دارد - ایلان ماسک
مهندسی نزدیکترین چیز به جادوست که در این دنیا وجود دارد - ایلان ماسک

اما، مهندس کیست؟

ریشه واژه «مهندس»

مهندس، یک وام واژه عربی از کلمه هندسه، برابر با واژه فارسی اندازه است. این واژه در فارسی میانه و صرف آن در باب مُفَعِل به معنی اندازه گر ساخته شده است اما امروزه مهندس به کسی اطلاق می‌شود که به یکی از علوم مهندسی آشنا باشد و در میان عامه، کسی که هندسه بداند را مهندس خطاب نمی‌کنند.

ریشه واژه «Engineer»

واژه امروزی engineer با ریشه ی لاتینی ingeniator از ترکیب واژه های لاتین ingeniare به معنی «خلق، تولید، ساخت و تدبیر» و ingenium به معنی «زیرکی» گرفته شده است.

نقش و تخصص مهندسان مدرن

طراحی مهندسی

در طول فرایند طراحی مهندسی، مسئولیت‌های مهندس شامل تعریف مشکلات، انجام تحقیقات، تجزیه و تحلیل معیارها، یافتن و تجزیه و تحلیل راه‌حل‌ها و تصمیم‌گیری متناسب با آن است. بیشتر زمان مهندسان صرف تحقیق، یافتن، انتقال و به کار بستن اطلاعات می‌شود. تحقیقات نشان می‌دهد مهندسان 56٪ از وقت خود را صرف فعالیت‌های مختلف اطلاعات‌محور نموده و  14٪  از آنان به طور فعال در جستجوی اطلاعات هستند.
مهندسان باید به گزینه‌های مختلف طراحی، وزن دهند و راه حلی را انتخاب کنند که به بهترین وجه با نیازهای ذینفعان مطابقت داشته باشد؛ لذا وظیفه مهم و منحصر به فرد مهندسان شناسایی، درک و تفسیر محدودیت‌های موجود در یک طرح برای دستیابی به یک نتیجه موفق است.

تجزیه و تحلیل مهندسی

مهندسان از فنون تجزیه و تحلیل مهندسی در آزمایش، تولید یا نگهداری محصولات استفاده می‌کنند تا نظارت دقیقی بر تولید در کارخانه‌ها داشته باشند. از این رو، مهندسان می‌توانند علل پیدایش مشکل در فرآیندهای عملیاتی را تعیین کنند تا ضمن حفظ کیفیت محصول نهایی، اقدامات لازم جهت رفع عیوب در فرآیندهای کماری را اجرایی نمایند. هم‌چنین، تخمین زمان و هزینه مورد نیاز برای تکمیل پروژه‌های تخصصی در زمره وظایف تخصصی مهندسان است. امروزه، مهندسان از کامپیوتر برای ایجاد و تحلیل طرح‌ها، شبیه‌سازی و آزمایش نحوه کارکرد سیستم حاصل، تولید اجزا و قطعات آن و نظارت بر کیفیت محصول بهره برده و بازده فرآیندهای طی شده را تحت کنترل قرار می‌دهند.

تخصص و مدیریت

تخصص مهندسی مدرن سه بُعد اصلی دارد:

  • فعالیت‌های فنی، مانند توسعه محصول؛
  • فعالیت‌های اجتماعی، مانند ارتباط تعاملی با ذی‌نفعان؛
  • فعالیت‌های رایانه‌ای و اطلاعات‌محور.

مطالعات نشان داده است که مهندسان 62/92٪ از وقت خود را صرف فعالیت‌های فنی، 40/37٪ فعالیت‌های اجتماعی و 49.66٪ وقت کار خود را روی کامپیوتر انجام می‌دهند. شایان ذکر است، علاوه بر صلاحیت اصلی مهندسان، ویژگی‌های شخصی، مهارت‌های مدیریت پروژه و توانایی‌های شناختی برای موفقیت در این نقش ضروری است.

اخلاق در مهندسی

در سراسر دنیا، مهندسان در قبال عموم، مشتریان، کارفرمایان و حرفه‌ی خودشان تعهدات اخلاقی دارند. بسیاری از جوامع مهندسی برای راهنمایی اعضا و اطلاع‌رسانی به عموم مردم،‌ از دستورالعمل‌ها و کدهای اخلاقی بهره می‌برند و اعضای این جوامع حرفه‌ای متعهد می‌شوند که آن را حفظ کنند. مهندسان بسته به زمینه‌ی تخصصی خود، ممکن است براساس اساسنامه‌های خاص یا مقررات و قوانین مربوط به محصول و ذی‌نفعان آن، سطح مسئولیت و وظایف متفاوتی با یکدیگر داشته باشند اما هسته‌ی اصلی تمامی این کدهای و استانداردها حفظ اخلاق حرفه‌ا‌ی مهندسی جهت رسیدن به دستاوردهایی برای توسعه بشریت است.

سوگندی برای رشد بشریت

سوگندنامه مهندسان یکی از قدیمی‌ترین سوگندنامه‌های حرفه‌ای دنیاست ولی ممکن است در ایران چندان به چشم مردم عادی نیامده باشد. این سوگندنامه مهندسان را متعهد می‌کند تا هر آن چه از نبوغ و تلاش دارند به کار ببندند تا با حفظ موجودیت و کرامت تمامی انسان‌ها و موجودات کره‌ی زمین، رشد و توسعه پایدار را برای کشورشان و سپس کل بشریت به ارمغان آورند. ارزش هیچ سوگندی با سوگند دیگر قابل مقایسه نیست، اما سوگند مهندسان باری سنگین‌تر از هر سوگند دیگری، حتی سوگند پزشکان، بر دوش آن‌ها می گذارد. امروز دیگر همه‌ی آن‌چه در اطراف ماست خلق مهندسان است؛ از یک پاک‌کن گرفته تا مفصلی که در بدن بیمار گذاشته می‌شود. پزشکی که در درمان اشتباه کند، جان بیمار را به خطر می‌اندازد؛ اما بیماری که پزشکش اشتباهی در درمان او نکرده است و تنها بدون آن که بداند، محصولات پزشکی معیوب استفاده کرده است، در نهایت به همان سرنوشت ناخوشایند گرفتار خواهد شد. ساختمان بیمارستانی که درست ساخته نشده باشد در هنگام زلزله بر سر کادر درمان فرود خواهد آمد. تصادف با خودروهای غیراستاندارد، سرنشینان را پیش از هر گونه اقدام درمانی، در اثر شدت جراحات وارده خواهد کشت. لذا، در کوچکترین اقدامات روزانه نیز بار مسئولیت سنگینی بر دوش مهندسان است و حتی زمانی که در سکوت کامل پشت رایانه خود نشسته‌اند یا تنها در حال تماشای یک سازه هستند، شانه‌های آنان سنگین است.

کلام آخر...

امروز روز مهندس است، قدردان همه مهندسانی باشیم که اهمیت نقش و منش خود را در پیشرفت و سرنوشت کشور، هم‌میهنان و آینده‌ی زیست‌بومِ سیاره‌ی زمین می‌دانند.

«روز مهندس مبارک باد»